Yeni Ekonomik Model Açıklanmadan önce...

Yeni Ekonomik Model Açıklanmadan önce...

Ay başından beri çıktığım bütün televizyon kanallarında "mutlaka uzun soluklu bir lobiciliğe başlamak zorundayız" demiştim. Hatta şunu da eklemiştim: "Şu an itibarıyla çoktan 5.5 olurduk, olmuyorsa demek ki bu stresin azalacağına dair inanç sürüyor". Belki de ülkeler arasındaki münasebetlerde, hele ki yüzyıla dayanan bir Dostluk varsa, önünde sonunda sağduyunun egemen olacağına dair bir inancın varlığıyla, yatırımcılar dikkatli davrandılar diyebilirim

Ancak bir anda kıyamet koptu diyebilirim. Dün Dolar/TL'de 5.5'i gördük. Hatta geçtik. Belki de bir kez daha bilinmedik sularda seyretmeye başladık. Tamam, dalgalı kurun bir meziyeti olarak, kurlar mutlaka dalgalanıp sakinleşecek. Ancak, diplomatik gerginlik devam ettiği sürece Dolar/TL'nin uzun süreli sakinleşmesini beklemek hayalperestlik olur. Bunu da eklemeliyim.

Bu süreçte Ankara'daki arkadaşlara tek uyarım şu oldu: "Trump'ın ikinci defa seçilmemesi için var olan tüm güçler seferber edilmeli". Artık iyice anlamalıyız ki, ABD artık başka bir yöne doğru evriliyor ve diplomatik gelişmelerin ekonomik adımlardan daha fazla önemi var. 

Bu sabah 10:00'da Yeni Ekonomik Model açıklanıyor. Ancak benim gelecekle ilgili planlardan önce, yapmam gereken bazı uyarılar var. Bunları da sizler için üç önemli başlıkta topladım. İlgilenenler okuyacaktır ama, ilgililerin de okumasını isterim elbette. 

Kur Rejimi, Merkez Bankası ve Likidite:

Maalesef kambiyo rejimin daha da sıkılaşacağına dair dedikodular zirve yapmış durumda. Acilen "böyle birşey yok" demek gerekiyor. Acilen dış kaynak bulmak da gerekiyor. Dolayısıyla Ekonomi Yönetimi'nin söylemlerini sakinleştirmesi, kararlı bir ses tonuyla liberal sistemden ayrılmayacağını tekrar etmesi gerekiyor. Konunun merkezinde şu an diplomasi olduğu için, faiz-döviz ve sermaye hareketleri konusunda yetkili ağızlardan soru işaretleri yaratacak açıklamalar yapılmaması gerekiyor. Bu arada Döviz Alım-Satımı eğer kaydi tarafta devam ediyorsa, döviz işlemleri için herhangi bir tahdit sınırlama ya da ilave vergi koymamak gerekiyor. Alım-Satım işlemleri çoğaldıkça döviz kurları sakinleşecektir. Sınırlama getirmek ters etki yapabilir. Elbette, Orta Vadede  bireylerin döviz alım-satımlarını bir düzenlemeye bağlayabiliriz. Belki önce piyasalar tepki verebilir ancak ABD ve AB'de döviz alım-satımı hem belli miktarlarda hem de belirlenmiş şartlarda yapılır. Vatandaş döviz spekülasyonunu sokakta değil, aracı kurumlarla yapar. Şu an için değil ama orta vadede bir düzenleme getirilmesi hayırlı olur diye düşünüyorum. Aman sakın TCMB'den müdahale istemeyelim. Merkez Bankası'nın net döviz rezervi 30 Milyar Dolardan az olduğu için, müdahale etmesi ters bir sonuç doğurabilir. Şu ana kadar yaptığı gibi Bankaların elini rahatlatan adımlara devam etmesi uygundur. Unutmadan, faizler konusunda da soğukkanlı olmak lazım. Merkez Bankası'nın fonlama maliyetini % 20'ye çıkarmasını isteyenler var ancak bu geçici bir çözüm olur. Ancak kaçınılmaz olacak gibi gözüküyor. Merkez Bankası sıkılaştırma önlemi aldıkça faiz yükseliyor ama döviz de yükseliyor. Merkez Bankasının likiditeyi dikkatlice ama gerektiği kadar bırakması gerekiyor. Aksi taktirde 2001 krizinde olduğu gibi hem faiz hem de döviz sert şekilde yükselir.

Kamu Harcamaları ve Kamu Diplomasisi:

Kamunun acilen tasarrufa gitmesi gerekiyor. Özel tasarruflar yetmediği için dış kaynak kullanıyoruz. Ancak bu kaynağı katma değeri düşük, getirisi çok uzun vadeli yerlerde harcıyoruz. Bu sebeple katma değer yaratmada sıkıntı oluşuyor. Dolayısıyla prestij projelerini önceliklendirmek gerek. Belediyelerin aşırı harcamalarını ve borçlanmalarını mercek altına almak gerekiyor. Elbette ve mutlaka devlet-özel sektör el ele güçlü bir kamu diplomasi atağı başlatmalıyız. Yurt Dışında Bankalar başta olmak üzere, tanınmış ve bilinen isimlerle Türkiye'nin algı sorununu çözmek zorundayız. Ekonomik Model konusunda son derece ağır eleştiriler yapılıyor. Sadece Bakanların açıklamaları yeterli olmuyor, özel sektör temsilcilerinin de anlatması gerekiyor. TOBB ve TİM elbette önemli, ancak onlar kadar Özel Sektör tarafından kurulmuş inisiyatifleri harekete geçirmek gerekiyor. Bankalar Birliğini bu konuda öne çıkarmak gerekir. Fazla sessiz duruyor. Tabii buna ilaveten, ciddi ekonomistlerden kurulu bir kadro ile uluslararası finans merkezlerinde tanıtım yapmak gerekiyor. Yabancı dili iyi bilen, inandırıcı, objektif konuştuğu bilinen, ekonomi konusunda uluslararası eserleri olan kişileri seçmek gerekir. 

Kredilerle İlgili Acil Önlemler: 

Bireysel Kredilerde acilen bir "yeniden yapılandırma" kampanyası başlatmak gerekiyor. Sadece kanuni takipte olanlar değil, ödemelerini aksatanlar da dahil olmalı. Vatandaş borcunu ödemeyip elinde döviz tutuyor. En azından bu dövizin TL'ye çevrilmesi için bir sebep yaratmak gerekiyor. Özel sektör için ise,  mutlaka yeni bir KGF anlayışı ortaya koymak gerekiyor. Döviz Borcu olanların piyasa üzerindeki baskısını azaltmak amacıyla İç Borçlanma yoluyla elde edilecek kaynağın, başta kamu bankaları olmak üzere diğer bankalara "döviz borcunu TL'ye değiştirme" kampanyası için destek olarak kullandırılması gerekiyor. Finans Kurumlarının kur farkı zararı yaşamasını önleyecek şekilde Kamu Tarafından bir kaynak oluşturulması gerekiyor. Bunu 2008'de ABD TARP adı verilen uygulamayla yaptı. Bankaların elinde bulunan donuk kağıtları aldı ve karşılığında para verdi.Türkiye'de de belirlenmiş teminatlar karşılığında bankalara bu kampanya için destek verilmesi devrim niteliğinde bir iş olur. Özetle, döviz borçluların ya da ödemesi olanların piyasa üzerindeki baskını hafifletecek acil önlemlerin yanında, mutlaka TL borcu olanların da borç ödemek yerine döviz stoklamalarını önleyecek bazı uygulamaların hayata geçirilmesi gerekiyor. Bireylere ve kurumlara borçlarını ödeyecek alternatifler yaratmak finansal sistemin üzerindeki baskıyı da hafifletecektir.

Bugün açıklanacak olan model elbette önemli. Ancak yukarıda bahsettiğim önlemler büyük ihtimalle pek yakında daha öncelikli gündem maddesi olacak gibi gözüküyor. 


Prof. Dr. Emre Alkin

 

Eklenme Tarihi : 10.8.2018 07:53:22

YORUMLAR

Yorum yapabilmeniz için üye olmalısınız.
Eğer üye iseniz üyelik girişi yapmak için tıklayın.
Yeni üye olmak için lütfen tıklayın.

Henüz yorum yapılmamış.