Geleneği Bozmayalım: Büyümenin Kısa Analizi..

Salı günü GAİB’ in ev sahipliğinde konferans verdik. Öncelikle Güneydoğu Anadolu İhracatçı Birlikleri, Gaziantep Ticaret Odası ve Sanayi Odasına teşekkür ederim. Sadi Uzunoğlu ve Erhan Aslanoğlu Hocalarla bir arada olmak, Mert Yılmaz ile yan yana sahne almak keyifli oldu. Ayrıca Erhan Özmen Başkan’a misafirperverliği için şükranlarımı sunuyorum.

Ekonomi, diplomasi ve siyaset üzerine analizleri dinleyenlerle paylaştıktan sonra büyüme rakamı üzerine de konuştuk elbette. İsterseniz adeti bozmadan genel bir çerçeveyle tekrar rakamları hatırlayalım.

Büyüme rakamı açıklandı ve kimse için sürpriz olmadı. İlk çeyrekte % 7,3 büyüme var. Beklentilerin çok az üzerinde. Bu arada Türkiye’de yılın ilk çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre büyüme % 1,2 olmuş. Bu da beklentilerin çok az altında.

Büyümenin bileşenlerine göz atarsak: Ana gruplarda en yüksek büyüme tüketim harcamalarında yaşanmış. Hanehalkı tüketim harcamaları 2022 yılı birinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre % 19,5 artmış gözüküyor. Kamu harcamaları % 0,9, gayrisafi sabit sermaye oluşumu ise % 1,1 olarak büyüme kaydetmiş.

Dış ticaretin katkısına göz atarsak: Mal ve hizmet ihracatı 2022 yılının birinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre % 16,8, ithalat ise % 2,3 artmış gözüküyor. İhracatın son zamanlarda büyümeye katkısı gözle görülür şekilde artıyor.

Ana sektörlerin katkısına göz atalım: Sanayinin büyüme performansı hizmetlerin epey gerisinde kaldığı görülüyor. Sanayi bir önceki yılın aynı dönemine göre % 7,4 büyürken, hizmetler sektöründeki büyüme % 14,9 olmuş. Tarımdaki % 0,9 büyüme işlerin orada iyi gitmediğini gösterirken, inşaat sektöründeki % 7,2 daralma neden düşük kredi faizi ile desteklendiğini net şekilde anlatıyor.

“İşgücüne Ödemeler Düşüyor ? Sebebi Ne Olabilir ?..”

Sanayide beklentilerin bozulmamış olduğunu makine ve teçhizat yatırımlarındaki büyüme gösterirken, inşaat yatırımlarındaki daralma sektörel daralmanın ikinci çeyrekte de devam edebileceğini anlatmakta. Bakalım düşük faizli konut kredisi ve yükselen konut fiyatları sektörü canlandırmaya yetecek mi ?

Dikkatimi çeken nokta şu oldu: İşgücü ödemeleri, 2022 yılının birinci çeyreğinde % 59,7 artmış ama, cari fiyatlarla gayri safi Katma Değer içerisindeki payı geçen yıla göre gerilemiş. 2021 yılı birinci çeyreğinde % 35,5 iken, 2022 yılında % 31,5 ‘e düşmüş. Bunun sebebi ilk çeyrekte enflasyona göre geride kalan ve yükselmeyen ücretler, göçle yükselen kayıt dışı istihdam veya ödemelerin giderek kayıt dışına çıkması olabilir. Kestirme bir yorum yapmaktan kaçınıyorum açıkçası.

Özetle, büyüme rakamı elbette olumlu ancak katkıda bulunan bileşenlerde sıkıntı var diyebilirim. Düşük faizle piyasayı fonlama, ihracatta rekorlar kırma, hane halkının Pandeminin son evresinde sokağa çıkması ve alışveriş etmesi gibi gelişmeler ekonomiyi ayakta tutmuş gözüküyor. Kurların ikinci çeyrekte tekrar yükselmesinin yan etkisi büyüme üzerinde etkili olacaktır diye düşünüyorum.

Prof. Dr. Emre Alkin

Ara