Neden döviz yükseliyor ? Yükselmeye devam eder mi ?...

Neden döviz yükseliyor ? Yükselmeye devam eder mi ?...

Geçenlerde havalimanında bir iş adamı bana soru sordu: "Hoca Dolar alayım mı ?". Benim de muzipliğim tuttu "daha almadınız mı ?" dedim. Yüzü beyazladı. Anladım ki bayılacak hemen müdahale ettim. "Şaka yaptım"

Ancak ikna olmadı. Bunun üzerine laptopumu çıkardım ve bir grafik gösterdim. Dolar/TL'nin 1990-2019 arasındaki performansını gösteren grafik adeta bir roketin 45 derece civarında bir açıyla uzaya gitmesini andırıyordu. Özetle Türkiye'nin makus talihinde TL'nin istikrarlı olarak değer kaybetmesi var. Bunu değiştirmek için elle tutulur hiçbir şey de yapmadık. 

Herşeyden önce, ithalatımızın % 85'inden fazlası hammadde, ara malı ve yatırım malı. Yani neredeyse nefes almak için bile havayı ithal edecek durumdayız. Son olarak buğday ve şeker ithalatına da başladık. Yani dışa bağımlılıkta zirve yapmış durumdayız. İhracatın artış hızı yavaşladı. Büyüme toparlanmaya başladığı için ithalat da yükselişe geçti.

Özel sektörün hala 200 milyar dolardan fazla kredi borcu var.  Bunlar banka ve finans kuruluşları hariç firmalar. Toplam döviz riskimiz yarım trilyon dolar civarında. Ülkenin döviz varlıkları ve yükümlülükleri arasında ciddi bir fark var. Döviz konusunda iki yakamız bir araya bir türlü gelmiyor.

"Yerliler de dövize endeksli satıyor.."

Tamamı yerli hammaddeyle üretilen ara mallarının fiyatı bile döviz endeksli olarak belirleniyor. Geçenlerde bir kanaat lideri televizyonda ağzından kaçırdı: "Hammadde fiyatları düştü diye bizim de fiyatımız düştü.." Demek ki, ürettikleri malın üzerinde fazla bir katma değer yok. 

Geçenlerde bir başka kanaat lideri bana telefonda "10 eurodan düşük mal satıyoruz Avrupa'ya" diye övünüyordu. Demek ki sektörlerde ciddi bir katma değer problemi var. Ancak, yerli ara malı üreticileri kendisinden mal tedarik edenleri döviz kuru ile imtihan etmeye devam ediyor. 

Sadece sanayiciler mi? Elbette değil. Gayrimenkulden otomotive, otel fiyatından müzik aletine kadar her yerde dövize endeksli yaşam alabildiğine devam ediyor. Kiralar da keza euro veya dolar cinsinden belirleniyor. Peki, dövize karşı bu kadar kırılgan olan bir ülkede kurların düşmesini sağlayacak olan nedir ? Cevap basit.

Adalet, özgürlükler ve eğitim konusunda yükselmek, vatandaşı artan kabiliyetleri doğrultusunda kendi kendine yeter hale getirmek. Ancak Türkiye'de siyaset vatandaşı "muhtaç etmek" üzerine kurgulanmış olduğu için kimse kendi kendine yetemiyor. Hep daha güçlü birine veya gruba ihtiyaç duyuyor.

Şimdi size soruyorum: Böyle şartların olduğu bir ülkede dövizin yükselmesi mi normal yoksa düşmesi mi ? Bu soruya doğru cevabı veren ikinci sorunun cevabını da verecektir: "Döviz daha da yükselir mi ?"

 


Prof. Dr. Emre Alkin

Eklenme Tarihi : 19.12.2019 07:30:46

YORUMLAR

Yorum yapabilmeniz için üye olmalısınız.
Eğer üye iseniz üyelik girişi yapmak için tıklayın.
Yeni üye olmak için lütfen tıklayın.

Henüz yorum yapılmamış.