"Akıllı insanlar kendi yanlışlarından,
çok akıllı insanlar ise başkalarının hatalarından ders alırlar."
Prof. Dr. Emre Alkin

Yeni ekonomik anlayış nasıl olmalı ?

Bu yazıyı Spotify'dan dinleyebilirsiniz. TIKLAYINIZ!

 

Bundan tam 1 yıl önce Maliye ve Hazine Bakanlığının davetiyle Ekonomistler ile Beylerbeyi’nde bir toplantıya katılmıştık. Yapılan sunumdan sonra meslektaşlarımın daha teknik konularda ikazlarda bulunabilmelerini sağlamak amacıyla ilk sözü ben almış, temel felsefenin ne olması gerektiğinden bahsetmiştim.

Maalesef, sektörler hakkında doğru veriye sahip olmadığımız için, tabandan tavana değil tam tersine tavandan tabana doğru bir yaklaşımla model oluşturmak zorunda olduğumuzun altını çizerek söze başlamıştım. Çünkü organize sanayi bölgelerinde bile kimsenin makina parkından, insan kaynağının özelliklerinden veya eğitim seviyesinden, tedarikçilerden, müşterilerden, pazarlardan ve en acıklısı lojistik ağının yetersizliğinden haberi yok. Dolayısıyla işe tersten yani pazardan başlamakta fayda var. En üstten en alta sıralayalım:

- Pazar
- Kapasite
- Tedarik
- Lojistik

Talep edilmeyen bir mal ya da hizmeti arz etmenin anlamı olmayacağı için, ilk önce önümüzdeki 5 yılda talep koşullarının nasıl oluşacağını, hangi mal ya da hizmetler üzerinde yoğunlaşacağını, rakiplerin alacağı pozisyonu ve karşılaşacakları zorlukları, piyasadan daha hızlı büyüme hedefi var ise pazar payını artırmak için devlet/özel sektör olarak neler yapılması gerektiği belirlenmeli. 

Tabii ki, önümüzdeki 5 yılın “koşan” mal ve hizmetlerinin pazar payını artırırken, yeterli kapasite olup olmadığı incelenmeli. Mevcudu geliştirmek veya sıfırdan yeni yatırım yapmak için kaynakların var olup olmadığını araştırmalı. Elbette her işte olduğu gibi finansman ve altyapı ihtiyacı doğru şekilde tasarlanmalı. 

“Yeni ekonomik anlayış nasıl olmalı ?”

Pazar ve Kapasite uygun olsa da, talebe karşılık gelecek üretimi yerine getirebilmek için tedarik imkanlarının da doğru analiz edilmesi gerekir. Enerji elbette en ciddi konu. Enerji ve Emtianın güvenliği sağlanmadan, tedarik noktalarının sahibi olan ülkelerdeki şartların nasıl değişeceği konusunda senaryoları belirlemeden isabetli öngörülerde bulunmak mümkün değil. Aksi taktirde yeterli kapasite ve talep olsa da, yeterli sayıda üretimi gerçekleştirmek mümkün olamaz.

Tüm bu trafiği doğru maliyetlerle yönetecek bir lojistik ağı gerekiyor elbette. Tren, karayolu, havayolu, denizyolu olanaklarının hem yukarıdaki “tedarik” konusuna uygun şekilde kurgulanmış olması, hem de pazarlara en çabuk ve en uygun şekilde ürün gönderen bir özellikte olması gerekir. 

Yukarıda bahsedilen dört unsurun bir yanında finansman diğer tarafında ise teşvikler durmakta. Tüm bunların dayandığı temel ise “yönetişim”. Yani devletin uyguladığı iç ve dış siyaset, çıkardığı mevzuat, tespit ettiği öncelikler, maliye ve para politikası vb. 

İşte ben bunları tam bir yıl önce anlatırken toplantıya devletten katılanlar uzun uzun not aldılar. Bugüne kadarki modellerin ya da planların neden başarısız olduğunu da bir kere daha kendilerine anlattım.

Türkiye’de maalesef hiçbir sektörle alakalı elle tutulur istatistik bulunmuyor. Sanayi Envanteri bulunmadığı için hangi sektörde ne kadar makine ve teçhizat olduğu bilinmediği gibi, alt yapı koşullarıyla alakalı tam olarak fikir sahibi değiliz. Hatta en önemli unsur olan insan kaynağıyla ilgili doğru bir planlama bulunmamakta. Üniversiteler, Sanayi ile çok az temasta olduğu için ya YÖK’ün talimatlarına göre ya da kontenjanların doluluğuna göre program açıyorlar. 

Özetle, bir kalkınma planının en önemli unsurları olan “alt yapı” ve “insan kaynağı” konusunda tam olarak sahibi olmadan hesaplanan hedefler doğal olarak tutturulamıyor.

Sonuç olarak, isabetli bir model için Steven Hawking’e kulak vermek lazım:

“Bilgisayarın ne kadar kapasiteli veya büyük olursa olsun, yanlış veri koyduğun sürece sonuç yanlış çıkacaktır”

Not: Bu yorumu 2019 Ağustos’ta paylaşmıştım. Sürekli deja vu yaşanıyor, bandı sürekli başa sarıyoruz. Açıkçası yorucu oluyor artık.  

 

Prof. Dr. Emre Alkin

 

 

Eklenme Tarihi : 16.11.2020 07:30:50

YORUMLAR

Yorum yapabilmeniz için üye olmalısınız.
Eğer üye iseniz üyelik girişi yapmak için tıklayın.
Yeni üye olmak için lütfen tıklayın.

Henüz yorum yapılmamış.