"Akıllı insanlar kendi yanlışlarından,
çok akıllı insanlar ise başkalarının hatalarından ders alırlar."
Prof. Dr. Emre Alkin

Enflasyon ve diğer rakamların güvenilirliği üzerine...

Bu yazıyı Spotify'dan dinleyebilirsiniz. TIKLAYINIZ!

 

 

Pusulanın doğruyu göstermediğine dair bir kuşku oluşursa, kimse yönsüz kalmaz. Mutlaka alternatifler geliştirilir. Ancak hiç bir seçenek pusulanın yerini tutamaz. Devletin açıkladığı rakamlar da böyledir işte.

Gayet iyi hatırlıyorum, rahmetli Prof. Dr. Erdoğan Alkin köklü tarihe sahip kurumların eleştirilmesini pek istemezdi. Çünkü istatistik toplamanın o dönemin insanlarına göre her zaman bir adabı vardı. Çok sayıda insan çalıştırılan bir kurumda ortaya çıkan rakamların ezilip büzülerek manipüle edileceğine de inanmazdı. Önünde sonunda bu kurumda çalışanların bu durumu dayanamayıp ifşa edeceklerine dair bir güveni vardı. Bunu da evdeki tartışmalarımızda sürekli öne çıkarırdı. 

Tabii, Prof. Dr. Erdoğan Alkin ve yaşıtları “ahlak, vicdan ve rasyonelliğin egemen olduğu dönemlerde” büyümüşlerdi. Dolayısıyla, Dünya Bankası, IMF, OECD, Kredi Derecelendirme Kuruluşları ve eski ismi DEİ şimdiki TUİK üzerinde, 2013 yılında vefat edip aramızdan ayrılana kadar ciddi tartışmalarımız olduğunu hatırlıyorum. "Bunun tartışılması bile tehlikeli" diye serzenişte bulunurdu.

TÜİK rakamlarının manipüle edilip edilmediğine dair tartışmaların 2018 yılına kadar dedikodu ve altı çok da dolu olmayan eleştirilerden ibaret olduğunu söyleyebilirim. Ancak son 2-3 yılda döviz rezervlerinden enflasyona, büyüme rakamlarından yabancı sermaye girişlerine kadar güvensizlik tohumu atılan veri açıklamaları gelmeye başladı. Mesela dolar kuru 1 yılda % 40’tan fazla yükselirken enflasyon oranlarının % 14’te kalması Erdoğan Hoca’nın kültüründen gelen benim gibi kişilerin bile kaşlarının kalkmasına sebep oldu. Aynı durum dün açıklanan işsizlik rakamları için de söylenebilir. Mesela iş aramaktan vazgeçenleri işsiz saymayan ve onları farklı bir işsizlik tarifine doğru sevk eden yaklaşım içinde bulunduğumuz şartlar altında ne kadar doğruyu yansıtıyor? 

"Alternatifler iyidir ama asli unsurun yerini tutamaz..."

Hal böyleyken, bazı ekonomistler ve uzmanlar inisiyatif alarak, TÜİK verilerini de kullanarak kendi enflasyon oranlarını açıklamaya başladılar. Elbette bu durum giderek kafa karıştırıcı olmaya başladı. Çünkü özel sektör ya da kamu fark etmez, tüm kurum ve kuruluşlar bütçe, yatırım, personel, harcama ve diğer politika ve yaklaşımlarını devletin açıkladığı rakamların referansıyla belirlerler. Eğer "ya bu rakamlar gerçeği yansıtmıyorsa" diye bir endişe başlamışsa, o zaman büyük bir açmazın içine düşülmüş demektir. Bu sebeple, uzun zamandır yerli ya da yabancı kuruluşlar Türkiye’de herhangi bir yatırım yaparken, enflasyon oranını kıstas almak yerine doğrudan döviz kurlarını referans almak zorunda kalıyorlar.

Aslında, Merkez Bankası Başkanının Yeni Başkanı Naci Ağbal göreve başlayana kadar faiz oranlarının da piyasadan kopuk belirlenmesi yüzünden yatırım kararlarının hangi referans noktalarından alınacağı konusunda da büyük bir soru işareti ortaya çıkıyordu. Neyse ki yeni ekonomi yönetimi piyasa gerçeklerini kabul eden ve arz-talep dengesine saygı gösteren bir yaklaşımla yola devam ediyor. Ancak enflasyon verisi üzerindeki soru işareti maalesef hala olduğu gibi yerinde duruyor. Ve açıklanan rakamlara neredeyse hiç kimse inanmıyor.

Kendi adıma, Merkez Bankası’ndaki anlayış değişikliğinden sonra, yeni ekonomi yönetiminin devrim niteliğindeki yeni hamlesinin, TÜİK ve rakamlarıyla ilgili olabileceğini düşünüyorum. 

Sonuç olarak, bir istatistiğin nasıl yapılacağı uluslararası kurumlar ve yılların tecrübesiyle gayet iyi biliniyor. Burada sorun, çıkan sonuçta değil, sonuca ulaşırken veriyi nereden topladığımızdır. Dolayısıyla bir istatistik kurumunun uluslararası kabul görmüş metodları kullanırken itibarlı duruşunu devam ettirmesi için mutlaka rakamların olumlu çıkması için değil, gerçekçi çıkması için uğraşıyor olması ve veriyi ona göre toplaması gerekir diye düşünüyorum.

Prof. Dr. Emre Alkin

 

Eklenme Tarihi : 14.1.2021 07:43:12

YORUMLAR

Yorum yapabilmeniz için üye olmalısınız.
Eğer üye iseniz üyelik girişi yapmak için tıklayın.
Yeni üye olmak için lütfen tıklayın.

Henüz yorum yapılmamış.