Nisan Ayı boyunca yaptığım sunumlarda "bizi bekleyen 8 risk" adlı slaytta banka batışlarının devam edebileceğine dair uyarılarda bulundum. Daha önceki birçok yazımda AB ile ABD Bankacılığının birbirinden farklı yaklaşımlar içerdiğini ama özünde her iki tarafın da yanlışlarının bol olduğunun altını çizdim.

Açıkçası seçimler öncesinde şartların tamamen eşit olduğunun anlaşılması, Hükümetin daha önce uzak durduğu birçok uygulamayı gündeme almasına sebep oldu diyebilirim. EYT' den başlayarak Kamuda İşe Alımlarda mülakatın kaldırılması gibi birçok yeniliğe imza atılırken, muhalefetin "yapacağız" dediği bir çok uygulamanın düğmesine basılmış oldu.

Dün yazdığım yazıda bazı detayların eksik olduğuna dair yorumları görünce daha detaylı yazayım dedim. Ancak her şeyi bir yazıya sığdırmak pek de mümkün değil. Deneyeceğiz artık.

Dünya Ekonomisinde özellikle gelişmiş ülkeler için 1990'lar "altın yıllar" olarak adlandırılmıştır. Aslına bakarsanız tam olarak altın yıllar 1993'te Clinton ile başladı ve 2001'de meydana gelen 11 Eylül terör eylemi ile sona erdi. Türkiye Ekonomisi o dönemde çok ciddi dalgalanmalar gösterdi. Bu sebeple o dönemi Türkiye için "altın yıllar" diye tanımlamak imkansız. Özellikle 1994 Krizi ve Siyasi İstikrarsızlık yaşanan bir dönemdi.

Gayet iyi hatırlıyorum 2017 yılında yazdığım bir makalede, bir bankacının müşterisine "elindeki euroyu dolara çevir, parite 1.00'a düşecek" dediğini yazmıştım. Bu cümleyi sarf ettiğinden bir yıl önce yani 2016'da gerçekten parite 1.05'e kadar esnemiş ardından da bir yıl düşük seviyelerde kalmıştı. Sanırım bankacı dostumuz teknik analize bakarak paritenin tekrar düşeceğini sanmıştı.

Merkez Bankası'nın döviz alış verişinde doğrudan doğruya tahtakale ile işleme başladığı konusunda sosyal medyada ciddi tartışmalar başlamışken, döviz kurları üzerinde en ciddi baskıyı oluşturan cari açık rakamları açıklandı. Cari denge Şubat'ta 8,78 milyar dolar açık verirken 12 aylık cari açık 55,4 milyar dolar ile 2012'den beri en yüksek seviyesine çıkmış oldu.

Bazen Türkiye ile Avrupa Ülkelerini kıyaslayan analizler yapıldığında olumlu ya da olumsuz sonuçlarıyla alakalı lehte-aleyhte yorumlar geliyor. Özellikle siyasetten gelen “Almanya bizi kıskanıyor” gibi şeklindeki açıklamalar toplumda değişik tepkiler yaratıyor. Ben de Berlin’de meseleyi birebir inceledim. Kendi yorumlarımı paylaşıyorum:

İşimiz ve çevremizin gereği olarak doğudan batıya dünyanın birçok ülkesini ziyaret ediyoruz. Aşağı yukarı hangi ülke olursa olsun hiç değişmeyen davranış biçimleri var.

Gayet iyi hatırlıyorum. Bir özel bankanın genel müdürü yıllar önce "sepet kurun 5 TL'nin üzerine çıkmasına müsaade edilmez" diyordu. Oldukça tecrübeli bir bankacının ağzından çıktığı için bu sözlerin bir beklentiden çok "yakarış" anlamına geldiğini anladım.

Seçimlere kadar piyasaların sürekli gerileceğini söylemek için çok fazla düşünmek gerekmiyor. Döviz kurlarında adım adım yükseliş devam ederken, cevabını verdiğimiz halde herkesten aynı soru geliyor : “Seçimlerden sonra ne olacak?”

TÜFE ile ilgilenmeyi kestim artık. Hayat pahalılığına bakıyorum. Baz etkisiyle yavaşlayan artışlara değil, günlük hayatımızı etkileyen fiyatlarla ilgileniyorum.

Açıklanan TÜFE oranlarına pek bakmıyorum artık. Çünkü hayat pahalılığı ile arasındaki makas ciddi şekilde açıldı. TÜFE ve İTO Geçinme Endeksi arasındaki fark zaten ortada.

Döviz kurlarının her gün azar azar yükseldiğini görüyoruz. Kur yükselmesinin ihracatçı için fayda vermesi içinde bulunduğumuz şartlar altında sınırlı kalacak. Kurların "yavaş" yükselmesinin enflasyonist etkileri kırıp kırmayacağı konusunda kesin bir yargıda bulunmak da pek mümkün değil.

Önemli bir gerçeğin altını çizelim. Türkiye gibi ithalatının çok önemli bir kısmı hammadde aramaları ve yatırım malı olan ülkelerin yüksek katma değerli ihracat yapmaktan başka çareleri yok. Ancak böyle bir gelişmeyi kolayca ortaya çıkarmak mümkün değil. “Marshall-Lerner koşulu” olarak bildiğimiz tez, ihracatta talep elastikiyeti yüksek, ithalatta talep elastikiyeti düşük olan bir ülkenin kolay kolay rekabetçiliğe kavuşamadığını ve kur yükselişlerinin sınırlı faydası olduğunu bize anlatmakta.

Putin ile alakalı meselenin nasıl bir süreç içinde gelişeceği konusunda yazılan ve söylenenleri yakından takip ediyorum.